(Direksiyon Yetki Verir, Üslup Vermez yazısının II. bölümü)
Bir önceki yazıda direksiyon başındaki üsluptan söz ettik.
Ama üslup tek başına ortaya çıkmaz.
Üslup, nerede durulmasına izin veriliyorsa orada şekillenir.
Bir şehirde aynı davranışlar yıllardır tekrar ediyorsa,
aynı şikâyetler hep aynı kelimelerle anlatılıyorsa,
aynı sorunlar her dönemde “yeniymiş gibi” konuşuluyorsa;
orada artık bireysel hata değil, sessiz bir mutabakat vardır.
Bu şehirde kurallar vardır.
Kitapçıklarda, tabelalarda, toplantı notlarında…
Sahada ise kurallar çoğu zaman hatırlanmak için değil, unutulmak için vardır.
Bir davranış yıllardır sürüyorsa ve kimse “burada dur” demiyorsa,
orada ihlalden değil, alışılmış bir rahatlıktan söz edilir.
Kimsenin yüksek sesle savunmadığı ama herkesin uyguladığı bir düzen…
Bu yüzden kimse şaşırmamalı.
Kurallar bozuluyorsa, bozanlar cesur olduğu için değil;
uygulayan olmadığı için bozuluyordur.
Kural uygulanmadığında unutulur.
Unutulan kural bir süre sonra kural olmaktan çıkar;
hatırlatıldığında tuhaf karşılanan,
hatta “abartılıyor” denilen bir ayrıntıya dönüşür.
Sonra düzen konuşulur.
Disiplin denir.
Standarttan bahsedilir.
Ama kimse aynaya bakmaz.
Şehirler böyle yorulur.
Bağırarak değil;
yavaş yavaş, sessizce,
“idare eder” cümlesinin altına gömülerek…
Yetki, sınır çizmediği yerde alışkanlığa dönüşür.
Alışkanlık, bir süre sonra hak sanılır.
Hak sanılan her ihlal ise
şehir hayatında doğal bir kusur gibi kabul edilir.
Ve tam da bu noktada üslup bozulur.
Sabır azalır.
Herkes birbirini suçlar ama kimse sorumluluğu üstlenmez.
Oysa bir şehir, kurallarla değil;
kuralların arkasında durma ciddiyetiyle yaşar.
Ciddiyet kaybolduğunda,
ne tabelanın önemi kalır,
ne sistemin,
ne de iyi niyetin.
Geriye sadece yorgun bir şehir kalır.
Ve yorgun şehirlerde en çok duyulan cümle şudur:
“Zaten hep böyleydi.”
Hafızaya emanet.
Ali Suphi
